Munnþurrkur er ein algengasta aukaverkun lyfjanotkunar. Yfir 500 lyf hafa verið tengd við munnþurrk, þar á meðal mörg af mest notuðu lyfjunum á markaðnum. Þar sem margir taka lyf til langs tíma skiptir rétt meðhöndlun á munnþurrk miklu máli, bæði fyrir munnheilsu og lífsgæði.
Munnvatnið smyr slímhúðina og minnkar núning við tennur og fæðu. Það ver munninn gegn bakteríum, sveppum og veirum, hlutleysir sýrur og hjálpar tönnunum að endurkalkast. Það auðveldar einnig tal, kyngingu og hefur fyrstu stig meltingar.
Þegar munnvatnið minnkar eykst hætta á tannskemmdum, tannholdsbólgum, sárum í slímhúð og sveppasýkingum. Margir eiga líka erfitt með að tala, kyngja og sofa.
Algengustu orsakirnar eru lyfjanotkun, kvíði og vökvaskortur. Meðal lyfja sem oft valda munnþurrki eru blóðþrýstingslyf (t.d. þvagræsilyf), ADHD lyf, kvíða- og þunglyndislyf, og lyf við ofvirkri þvagblöðru. Munnþurrkur getur einnig verið vísbending um undirliggjandi sjúkdóma, t.d. sykursýki eða Sjögren sjúkdóm.
Munnvatnsflæðið getur minnkað um allt að helming áður en fólk finnur fyrir einkennum. Einnig geta lyf breytt eiginleikum munnvatnins. Tannheilsu getur því hrakað hratt án þess að viðkomandi verði var við einkenni. Það borgar sig því að láta tannlækninn vita þegar byrjað er á nýjum lyfjum.
Ýmsar vörur geta dregið úr einkennum munnþurrks og verndað tennur og slímhúð. Lyfjafræðingur getur ráðlagt hvað hentar best hverju sinni.
• Spurðu tannlækninn um tannkrem með háu flúorinnihaldi, sem dregur úr tannskemmdum. Reglulegar flúorlakkanir geta einnig hjálpað þegar tannskemmdir verða tíðari.
• Farðu reglulega í eftirlit og láttu gera við skemmdir sem fyrst, því þær geta stækkað hratt þegar munnvatnið vantar.
• Ræddu við tannlækninn þinn um ástand tanna þinna og hvort bæta megi munnhirðu með einhverjum hætti.
Leitaðu til tannlæknis eða læknis ef munnþurrkur varir lengi, ef þú færð tíðar tannskemmdir eða sár og sviða í munnslímhúð. Þurrkur í bæði munni og augum getur bent til Sjögren sjúkdóms og er rétt að láta skoða. Hjá fólki með Sjögren sjúkdóm eða eftir geislameðferð á höfuð- og hálssvæði geta lyf sem örva munnvatnskirtlana hjálpað mikið. Lyfjafræðingur getur einnig farið yfir lyfin þín og metið hvort þau eigi þátt í munnþurrknum.
Munnþurrkur er oft langvarandi vandamál. Stundum er þó hægt að auka munnvatnflæði með því að lækka skammta eða skipta um lyf í samráði við lækni, því ekki valda öll lyf við sama vanda jafn miklum munnþurrki.
Stefán Pálmason, tannlæknir og sérfræðingur í lyflækningum munnsMeð góðum venjum og réttri meðferð má yfirleitt varðveita lífsgæði og tannheilsu, en meðferðin þarf oft að vera stöðug til langs tíma.
